تاریخچهٔ تنیس؛ از حیاط صومعه تا ورزش جهانی
دسته: تاریخ
تاریخ انتشار: ۱۴۰۵/۵/۲۶
تنیس از کجا آمد، چرا امتیازها ۱۵ و ۳۰ و ۴۰ شمرده می‌شوند، عصر باز چه بود و این ورزش چطور به ایران رسید.
تنیس امروز ورزشی است با تورنمنت‌های میلیون‌دلاری و مخاطب جهانی، اما ریشه‌اش به بازی‌ای برمی‌گردد که چند قرن پیش در حیاط صومعه‌های فرانسه و بدون هیچ راکتی انجام می‌شد. این مطلب مسیر آن تحول را دنبال می‌کند. ژو دو پوم؛ بازی با کف دست در قرن دوازدهم میلادی، راهبان فرانسوی بازی‌ای انجام می‌دادند به نام ژو دو پوم (jeu de paume) به معنای «بازی کف دست». توپ با دست به دیوار یا از روی طنابی زده می‌شد. به‌مرور دستکش جای دست را گرفت، بعد دستهٔ چوبی به دستکش اضافه شد و سرانجام در قرن شانزدهم راکتِ زه‌کشی‌شده متولد شد. همان زمان بود که این بازی در دربارهای اروپا محبوب شد و لقب «ورزش پادشاهان» گرفت. نام «tennis» به‌احتمال زیاد از واژهٔ فرانسوی tenez می‌آید، چیزی شبیه «بگیر» یا «بفرما»، که سرویس‌زننده پیش از زدن توپ فریاد می‌زد. چرا ۱۵، ۳۰ و ۴۰؟ پذیرفته‌شده‌ترین توضیح به ساعت‌های شماطه‌دار برمی‌گردد: عقربه پس از هر امتیاز یک‌چهارم دور می‌چرخید، یعنی ۱۵، ۳۰، ۴۵ و ۶۰. عدد ۴۵ در گفتار به ۴۰ کوتاه شد تا تلفظش ساده‌تر باشد و برای وضعیت دیوس فضایی باقی بماند. توضیح دیگری هم هست که ریشه را به سکه‌های آن دوره نسبت می‌دهد. هیچ‌کدام سند قطعی ندارند، اما ساختار خود سیستم کاملاً روشن است و آن را در راهنمای سیستم امتیازدهی تنیس کامل توضیح داده‌ایم. تولد تنیس مدرن در ۱۸۷۳ در سال ۱۸۷۳ افسری بریتانیایی به نام والتر کلاپتون وینگفیلد نسخه‌ای از بازی را برای زمین چمن طراحی و ثبت کرد. تفاوت اصلی این بود که بازی از سالن‌های سرپوشیده به فضای باز و روی چمن آمد و همین آن را در دسترس همه قرار داد. تنها چهار سال بعد، در ۱۸۷۷، باشگاه آل اینگلند در لندن نخستین دورهٔ ویمبلدون را برگزار کرد؛ قدیمی‌ترین تورنمنت تنیس جهان که هنوز هم برگزار می‌شود. سه گرنداسلم دیگر نیز در فاصلهٔ کوتاهی شکل گرفتند: قهرمانی آمریکا در ۱۸۸۱، قهرمانی فرانسه در ۱۸۹۱ و قهرمانی استرالیا در ۱۹۰۵. معرفی کامل این چهار رویداد را در راهنمای گرنداسلم چیست بخوانید. عصر باز؛ نقطهٔ عطف ۱۹۶۸ تا دههٔ ۱۹۶۰، تورنمنت‌های بزرگ فقط به روی بازیکنان آماتور باز بودند و حرفه‌ای‌ها که برای پول بازی می‌کردند اجازهٔ حضور نداشتند. این تقسیم‌بندی، بهترین بازیکنان دنیا را از معتبرترین رقابت‌ها دور نگه می‌داشت. در سال ۱۹۶۸ این محدودیت برداشته شد و دورانی آغاز شد که به عصر باز (Open Era) مشهور است. از آن پس همه در یک میدان رقابت کردند، جوایز نقدی رشد کرد، پوشش تلویزیونی گسترش یافت و تنیس به ورزشی حرفه‌ای و جهانی تبدیل شد. به همین دلیل است که بیشتر رکوردهای امروزی از ۱۹۶۸ به بعد محاسبه می‌شوند. ساختار حرفه‌ای امروز سازمان ATP در ۱۹۷۲ برای بازیکنان مرد و WTA در ۱۹۷۳ به رهبری بیلی جین کینگ برای بازیکنان زن تأسیس شدند. WTA علاوه بر سازمان‌دهی مسابقات، نقشی تعیین‌کننده در مبارزه برای برابری جوایز داشت؛ مسیری که سرانجام به پرداخت جایزهٔ برابر در هر چهار گرنداسلم رسید. نحوهٔ محاسبهٔ رتبه‌ها در این دو سازمان را در راهنمای رنکینگ ATP و WTA توضیح داده‌ایم. تنیس در ایران تنیس در اوایل قرن چهاردهم شمسی از طریق اروپاییان مقیم ایران و در باشگاه‌های تهران معرفی شد و در ابتدا ورزشی محدود به همان محافل بود. با تأسیس فدراسیون تنیس، مسابقات ملی سازمان یافت و به‌تدریج زمین‌ها از تهران به شهرهای دیگر گسترش پیدا کرد. امروز باشگاه‌های تنیس در بیشتر استان‌های کشور فعال‌اند و رقابت‌های رنکینگ ملی در رده‌های سنی مختلف برگزار می‌شود. فهرست باشگاه‌ها را می‌توانید بر اساس استان و شهر در بخش باشگاه‌های تنیس ایران ببینید و رتبه‌بندی رسمی را در رنکینگ ملی دنبال کنید. از دیروز تا امروز راکت‌ها از چوب به گرافیت رسیدند، توپ‌ها استاندارد شدند و فناوری خط‌خوانی جای چشم داور را گرفت. اما هستهٔ بازی همان چیزی است که قرن‌ها پیش در حیاط صومعه شکل گرفت: توپی که باید از روی مانعی وسط زمین رد شود و در سمت مقابل بنشیند. اگر می‌خواهید بدانید این بازی امروز دقیقاً چطور انجام می‌شود، از راهنمای تنیس چیست شروع کنید.
نویسنده: ترانه