سیستم امتیازدهی تنیس چگونه کار می‌کند؟
دسته: قوانین
تاریخ انتشار: ۱۴۰۵/۴/۲۵
چرا در تنیس به‌جای ۱، ۲، ۳ می‌گویند ۱۵، ۳۰، ۴۰؟ راهنمای کامل امتیاز، گیم، ست، دیوس و تای‌بریک، با مثال‌های ساده برای خواندن نتیجهٔ هر مسابقه.
امتیازدهی تنیس در نگاه اول عجیب به‌نظر می‌رسد. در بیشتر ورزش‌ها امتیازها ساده شمرده می‌شوند، یک، دو، سه، اما در تنیس می‌شنوید «پانزده، سی، چهل». این مطلب کل سیستم را از کوچک‌ترین واحد تا نتیجهٔ نهایی توضیح می‌دهد، طوری که بعد از خواندنش بتوانید نتیجهٔ هر مسابقه‌ای را بدون مکث بخوانید. ساختار کلی: امتیاز، گیم، ست، مچ تنیس چهار لایه دارد و هر لایه از لایهٔ پایین‌تر ساخته می‌شود: امتیاز (Point) ، کوچک‌ترین واحد؛ با هر توپی که در زمین حریف فرود بیاید یا حریف اشتباه کند به‌دست می‌آید. گیم (Game) ، از مجموعهٔ امتیازها ساخته می‌شود. ست (Set) ، از مجموعهٔ گیم‌ها ساخته می‌شود. مچ (Match) ، کل مسابقه؛ از مجموعهٔ ست‌ها. برای بردن مسابقه باید ست‌ها را ببرید، برای بردن ست باید گیم‌ها را ببرید و برای بردن گیم باید امتیازها را بگیرید. همه‌چیز از همین زنجیره پیروی می‌کند. چرا ۱۵، ۳۰، ۴۰؟ در یک گیم، امتیازها این‌طور شمرده می‌شوند: بدون امتیاز = لاو (Love) یا صفر امتیاز اول = ۱۵ امتیاز دوم = ۳۰ امتیاز سوم = ۴۰ امتیاز چهارم = گیم رایج‌ترین توضیح تاریخی این است که در فرانسهٔ قرون وسطی امتیازها را روی صفحهٔ ساعت نشان می‌دادند: یک‌چهارم (۱۵)، نیم (۳۰)، سه‌چهارم (۴۵) و کامل (۶۰). با گذر زمان ۴۵ به ۴۰ کوتاه شد تا جا برای «ادوانتیج» باز بماند. این روایت قطعی نیست، اما اصطلاح‌ها باقی مانده‌اند. واژهٔ «Love» به‌معنای صفر هم احتمالاً از l'œuf فرانسوی (تخم‌مرغ) می‌آید، شکل تخم‌مرغ شبیه عدد صفر است. در فارسی معمولاً همان «صفر» گفته می‌شود. ترتیب خواندن امتیاز همیشه امتیاز سرویس‌زننده اول خوانده می‌شود. اگر داور بگوید «۳۰، ۱۵»، یعنی سرویس‌زننده دو امتیاز دارد و دریافت‌کننده یک امتیاز. اگر هر دو بازیکن امتیاز برابر داشته باشند، عدد یک بار خوانده می‌شود و کلمهٔ «All» می‌آید: «۳۰، All» یعنی ۳۰ مساوی. دیوس و ادوانتیج اگر هر دو بازیکن به ۴۰ برسند، نتیجه دیوس (Deuce) است. از این‌جا به بعد قانون ساده است: برای بردن گیم باید دو امتیاز پشت‌سرهم بگیرید. بازیکنی که بعد از دیوس یک امتیاز بگیرد، ادوانتیج (Advantage) می‌گیرد. اگر همان بازیکن امتیاز بعدی را هم بگیرد، گیم را می‌برد. اگر امتیاز بعدی را ببازد، نتیجه دوباره به دیوس برمی‌گردد. این چرخه می‌تواند بارها تکرار شود؛ گیم‌های طولانی با ده‌ها دیوس در تاریخ تنیس کم نیستند. سیستم No-Ad در بعضی رقابت‌ها، به‌ویژه دونفره و تورنمنت‌های دانشگاهی، برای کوتاه‌کردن زمان از No-Ad استفاده می‌شود: در دیوس، امتیاز بعدی گیم را تعیین می‌کند و دریافت‌کننده انتخاب می‌کند سرویس از کدام سمت زده شود. در اکثر مسابقات انفرادی حرفه‌ای این سیستم اجرا نمی‌شود. ست چگونه برده می‌شود؟ برای بردن یک ست باید ۶ گیم ببرید، اما با حداقل دو گیم اختلاف . یعنی: ۶، ۰، ۶، ۱، ۶، ۲، ۶، ۳، ۶، ۴ → ست تمام است. ۶، ۵ کافی نیست؛ باید گیم بعدی را هم ببرید و ست را ۷، ۵ کنید. اگر نتیجه به ۶، ۶ برسد، تای‌بریک بازی می‌شود. ست ۶، ۰ در اصطلاح بیگل (Bagel) نامیده می‌شود و ۶، ۱ را بریدستیک (Breadstick) می‌گویند. تای‌بریک چگونه کار می‌کند؟ تای‌بریک یک گیم ویژه در ۶، ۶ است که برندهٔ ست را مشخص می‌کند. در تای‌بریک، برخلاف بقیهٔ بازی، امتیازها ساده شمرده می‌شوند: ۱، ۲، ۳ … اولین بازیکنی که به ۷ امتیاز برسد، با حداقل دو امتیاز اختلاف، تای‌بریک و ست را می‌برد. اگر نتیجه ۶، ۶ شود، بازی تا رسیدن به دو امتیاز اختلاف ادامه پیدا می‌کند (۸، ۶، ۹، ۷ و…). ست برنده در جدول نتیجه ۷، ۶ ثبت می‌شود و امتیاز تای‌بریک معمولاً داخل پرانتز می‌آید: ۷، ۶(۴) یعنی تای‌بریک ۷، ۴ تمام شده. ترتیب سرویس در تای‌بریک بازیکن اول یک سرویس می‌زند، سپس هر بازیکن به‌نوبت دو سرویس می‌زند. بعد از هر ۶ امتیاز، بازیکنان جای خود را عوض می‌کنند. ست تعیین‌کننده و تفاوت تورنمنت‌ها مسابقات مردان در گرنداسلم‌ها سه ست از پنج (Best of 5) و در بقیهٔ تورنمنت‌ها و همچنین مسابقات زنان دو ست از سه (Best of 3) برگزار می‌شود. مهم‌ترین تفاوت تاریخی در ست آخر بود: هر گرنداسلم قانون خودش را داشت و بعضی ست‌های پایانی بدون تای‌بریک تا اختلاف دو گیم ادامه پیدا می‌کرد، به همین دلیل مسابقهٔ افسانه‌ای ایسنر، مائو در ویمبلدون ۲۰۱۰ با ست آخر ۷۰، ۶۸ به پایان رسید. از سال ۲۰۲۲ هر چهار گرنداسلم روی یک قانون واحد توافق کردند: در ۶، ۶ ست آخر، یک تای‌بریک ۱۰ امتیازی بازی می‌شود. برای آشنایی بیشتر با این چهار تورنمنت، دانستنی‌های گرنداسلم را بخوانید. اصطلاح‌هایی که باید بشناسید بریک پوینت (Break Point) ، امتیازی که اگر دریافت‌کننده آن را بگیرد، گیمِ سرویس حریف را می‌برد. بردن گیم سرویس حریف بریک نام دارد. ست پوینت / مچ پوینت ، امتیازی که با…
نویسنده: تحریریه تنیکس